ღმერთი

ღმერთი

среда, 24 мая 2017 г.

ფონეტიკა.მორფოლოგია.სინტაქსი.

ქართული ენის გრამატიკის ალბომი.

ფონეტიკა.

ბგერა.

წინადადება სიტყვის ან სიტყვებისაგან  და სიტყვა ბგერებისაგან შედგება. ქართულ ენაში 33 ბგერაა. ბგერები ორ ჯგუფად იყოფა: ხმოვნებად და თანხმოვნებად.

თანხმოვანთა ჯგუფები წარმოქმნის ადგილის მიხედვით.

თანხმოვანთა წარმოქმნა ხდება ბაგეებთან , კბილებთან, წინა და უკანა ნუნებთან, ხახასთან, უკანა სასასთან , ხორხში,. ამის მიხედვით გვაქვს ბგერები:

ბაგისმიერი: ბ, პ, ფ, მ.
კბილისმიერი: დ, თ, ტ.
კბილ-ბაგისმიერი: ვ.
წინანუნისმიერი: ძ, ც, წ, ზ, ს,(სისინა)ნ ,რ, ლ, (ნარნარა).
უკანანუნისმიერი: ჟ, ც, ჭ, ჟ, შ.(შიშინა).
უკანასასისმიერი: გ ,ქ, კ, ღ, ხ.
ხახისმიერი: ყ.
ხორხისმიერი: ჰ.


მორფოლოგია.

მეტყველების ნაწილები.

ქართულში ათი მეტყველების ნაწილია:

არსებითი სახელი: სახლი, ბავშვი, ბაღი, სინათლე.....
ზედსართავი სახელი: მაღალი,  წითელი, ქვიანი, საქუდე...
რიცხვითი სახელი: ორი ,ოცი, მესამე, ოცდამეერთე, ნახევარი,მეხუთედი...
ნაცვალსახელი: მე, შენ, ის, ეს, ჩემი, შენი, ვინ, რა.....
ზმნა: ვხატავ, დაწერა, წევს, დგას....
ზმნიზედა: აქ , გუშინ, ისე ამიტომ, იმისთვის...
თანდებული: ვით, თან, კენ, თვის, გან...
კავშირი: და, რომ, თუ, როცა, რომელიც...
ნაწილაკი: არ, ვერ, კი, ვე, ღა, ცა...
შორისდებული: ვიშ! ვაშა! აჰ!....


არსებითი სახელების ჯგუფები შინაარსის მიხედვით.

შინაარსის მიხედვით არსებით სახელებში გამოიყოფა:

სულიერთა და უსულოთა სახელები: ბავშვი, ძროხა... ხე, ქვა...
ვინ ჯგუფისა  და რა ჯგუფის სახელები: მოსწავლე , მფრინავი.... მაგიდა, ცა....
კონკრეტული და აბსტრაქტული სახელები: ფანქარი, წიგნი.... ძმობა, ბედნიერება....
საკუთარი და საზოგადო სახელები: ლია, მცხეთა, მტკვარი.... გოგონა, ქალაქი, მდინარე....
კრებითი სახელები: ჯოგი, ფარა, გუნდი, ხალხი...
ნივთიერებათა სახელები: ოქრო, გოგირდი, წყალი....
მოქმედების სახელები: სწავლა, ხატვა, წრა, სიმღერა....


სინტაქსი.

წინადადება შინაარსის მიხედვით.

შინაარსის მიხედვით წინადადებები ხუთ ჯგუფს ქმნიან. ესენია:

თხრობითი.
კითხვითი.
ძახილისა.
კითხვით-ძახილისა.
ბრძანებითი.

თხრობითი წინადადება ისეთ რასმე მოგვითხრობს, რომელიც ხდება ახლა, მოხდა , ან მომავალში მოხდება. იგი არ შეიცავს კითხვას, გაკვირვებას, ან ბრაძანება-მოწოდებას.

მაგ:
ილევა ბინდი ღამისა. ცაზე ვარსკვლავნი ქრებიან.
       სულკალმახს ნადირობაში შემოაღამდა.
       ინათებს კიდეც და სოფელსაც გაეღვიძება.

კითხვითი წინადადება გამოხატავს კითხვას. იგი ორი სახისაა: კითხვისიტყვიანი და წინადადება რომელიც კითხვით სიტყვას არ შეიცავს.

მაგ:
ვინ დათვალოს ზღვაში ქვიშა და ან ცაზე ვარსკვლავები?
გურამმა ტყეში დათვი ნახა?

ძახილის წინადადება დიდ გრძნობას გამოხატავს: ვიშ, რა ლამაზად იღვიძებს მიძინებული ბუნება!

კითხვა-ძახილის წინადადება ერთდროულად გამოხატავს კითხვასა და გაკვირვებას: რად გიკვირთ, როცა ჩვენს მფარველს ცხარე ცრემლითა ვტირითა?!

ბრძანებითი წინადადება გამოხატავს  ან ბრძანებას, ან მოწოდებას.

მაგ:
 ,, კარში გამოდი, ჯოყოლავ!''
,,მეგობრებო, წინ, წინ, გასწით!"




Комментариев нет:

Отправить комментарий